چند پوستر برای ایمنی بیشتر

 

 

ایمنی ماشین آلات

( ایمنی ماشین آلات)

ایجاد حفاظ برای یک ماشین باید در مرحله طراحی با در نظر گرفتن ارگونومی و سایر شرایط لازم برای ساخت یک ماشین ایمن با بازده زیادصورت گیرد. محافظ ها ممکن است در خود ماشین ها ساخته شده و یا پس از ساخت بر روی آن ها نصب شود.  

خطر ماشین آلات همیشه وجود دارد و نمی توان فقط به صحیح کار کردن آن ها اعتماد کرد. بنابراین در مواقعی که احتیاط های دیگر نتیجه نمی دهد محافظها بهترین وسیله برای پیشگیری از حادثه می باشند و باید و باید همیشه بدون عیب بوده و در تمام اوقات کار مانع از نزدیک شدن افراد به قسمت های خطرناک ماشین بشوند.

1 - مخاطرات ماشین آلات:

صدمات ایجاد شده به وسیله ماشین آلات معمولاً در نتیجه تماس مستقیم بدن با اجزای خطرناک ماشین رخ می دهد. در هر صورت وقایع زیرممکن است به جراحات بدنی منجر شوند.

الف- پرتاب شدن یک قطعه از ماشین یا یک تکه چوب به وسیله یک اره گردنده و یا جدا شدن یک چرخ برنده یا تکه ای از چرخ سمباده

ب- تماس یک نوار یا تسمه در حال چرخش

ج- تماس بین یک قطعه ( مثلاً یک میله) و یک غلتک

د- سقوط آزاد یک قسمت که در حال استفاده نیست( مثلاً دستگاه پرس) . برای پیشگیری از این نوع حوادث باید ترمز یا وسیله دیگری در نظر گرفته شده باشد.

هـ - تماس با سطوح داغ

و- گیر افتادن در مواردی که سبب کشیده شدن کارگر به طرف قسمت خطرناک ماشین شود( مثلاً در قسمت نورد لاستیک).

ز- گیرکردن لباس های گشاد، مو یا دستمال خارج شده از جیب، دستکش ها هم اگر هنگام استفاده با قسمت های برنده ماشین تماس پیدا کنند، خطرآفرین هستند.

2 - قسمت های خطرناک ماشین آلات:

این مقاله راهنمای خوبی برای تشخیص قسمت های خطرناک ماشین می باشد.

1-  میله های چرخنده یا دوک ها- دوک ها ومیله ها در انواع ماشین آلات، برای حرکت دادن، انتقال نیروازماشین تولید نیرو به قسمت های دیگر و غیره مورد استفاده قرار می گیرند.

2-  سوراخ یا فرورفتگی ها ومکنده- دراین دسته ازماشین ها چرخ های دندانه دار، دندهای اتصال و غلتک ها وجود دارند کاربرد غلتک های مکنده عبارتند از: نورد فلزات و نورد یا شکر قنادی ها، چاپ کردن، اتو کردن لباس در لباس شویی ها و غیره ...

3-  فواصل بین تسمه ها و قرقره ها و غیره- نمونه این نوع ماشین های خطرآفرین عبارتند از: قرقره و تسمه های نقاله، نوارها یا طناب ها، چرخ های زنجیره دار، استوانه ها یا غلتک ها، تسمه های نقاله مدخل استوانه ای مارپیچ کننده. خطرعمده ازبه دام افتادن ناشی می شود.

4-  پرتاب شدن قسمت های متحرک- کلیدها، پیچ ها و بسته هایی که ازمیله های چرخنده یا گرادننده پرت می شوند ممکن است سبب جراحت های شدیدی بشوند و باید از پرت شدن آنها جلوگیری کرد.

5-  قسمت های چرخنده دندانه دار- مانند پره چرخ ها، قرقره ها یا چرخ های طیارافراد ممکن است بین پره های چرخ و اجزای نزدیک به آن گیر بیفتند.

6-  استوانه های گردنده یا استوانه های با سطوح خطرناک- مثال های نمونه این نوع خطرها عبارتند از: استوانه های سیم پیچ شده ماشین های مورد استفاده درنساجی، غلتک های میخدار، پرتاب برروی استوانه های لباسشویی و استوانه های گردان مخلوط کن و سطوح ساینده ماشین های گردنه و غیره.

7-  دستگاه های  مارپیچ و حلزونی شکل- این دستگاه ها دارای پوشش های کامل یا نیمه کامل هستند و ازآنها برای مخلوط کردن، خرد کردن، بیرون کشیدن و انتقال دادن استفاده می شود.

8-  سطوح اجزای دارای حرکت سریع- حتی اجزای دارای حرکت سریع با سطوح صاف، مثل چرخ های طیاره، خطر زیادی را به وجود می آورند.

9-  ابزارهای برش و سایش چرخان- این ابزارها شامل طیف وسیعی از ابزارها مثل ماشین های فرز، ابزارهای حفاری، اره ها و تیغه های دوار، مته ها، ماشین های برش میل محور قالب گیر، ماشین های صفحه تراش یا پرداخت کاری می باشند.

10-نوارهای برش( برنده) – این ابزارها از تسمه ها ی فلزی با یک دندانه مضرس یا لبه تیغه ای، چرخ ها و قرقره ای گرد گردنده یا قرقره کابل تشکیل یافته اند.

11- دستگاه های چاپ و پانچ( سوراخ کننده) – شامل پرس های چاپ و پانج با نیروی ماشین و یا بدون آن( با نیروی بازو)، پرس های هیدرولیک و با فشار هوا، ترمز های خمیده، ماشین های منگنه زنی و مشابه آن ها می شود که می توانند سبب قطع یا جراحت عضو شوند.

12- چاقو و اره های دارای حرکت متقابل- تیغ های برش برای بریدن فلز، لاستیک و غیره علت رایج حوادث شدید هستند.

13- صحفه های پوشاننده- عملکرد این صفحه های متحرک، قرار گرفتن برروی صفحه های ثابت و بستن آن ها می باشد.

14- مخاطرات متفرقه دیگر- عملکرد زنجیره های متحرک میل لنگ ها ممکن است موجب بریدگی یاقیچی شدن قسمتی از بدن شود. هر جا که چنین عملکرد هایی وجود دارد، حوادث نیز وجود دارند.

3 - ایمنی در ساختار:

بعضی ماشین های خطر ساز را می توان طوری طراحی کرد و ساخت که بعد حادثه آفرین نباشند. یک میله گردان با قطر زیاد و سرعت چرخش کم یا یک مکانیزم لغزنده و یا اتصالات ( زنجیره ها) را  میتوان از ابتدا به طریقی طراحی کرد و ساخت که درآن هیچ گونه خطری ( بریده شدن یا قیچی شدن) وجود نداشته باشد. یک در متحرک را ممکن است طوری طراحی کرد که اگر در مسیر آن مانعی پیدا شود، به راحتی و بدون ایجاد خطراز حركت بايستد و حتي اگر دستگاه ايمني دچار  اختلال شود ‚ حادثه ایجاد ننماید.

ایمنی در خود، طریقی است که ماشین های جدید را طوری بسازیم که ایمن باشند. یعنی ایمنی در خود آنها وجود داشته باشد. پوشش و قاب برروی قسمت های خطرآفرین مانعی برای دسترسی به قسمت های خطرناک است.

۴- ایمنی از نظر موقعیت مکان:

وقتی یک قسمت خطرناک به نحوی قرار گرفته باشد که معمولاً دسترسی و تماس با آن ممکن نیست، می توان آن را از نظر موقعیت ایمن تلقی کرد . هر چند تجربه نشان داده است که حتی اشخاصی که کاملاً منطقی و مسؤول به نظر می رسند ممکن است گاهی غیر منطقی رفتار نمایند و این عمل غیر منطقی عاملی است که در تعیین این که یک قسمت خطرناک از نظر جای قرار گرفتن آن ایمن است یا خیر باید به آن توجه کرد.

5 - حفاظ ماشین ها:

چنان چه ایمنی ماشین آلات هنگام طراحی و ساخت و انتخاب مکان درنظر گرفته نشده باشد، باید برای آن ها حفاظ مناسب ایجاد شود تا از دسترسی به آنها در تمام اوقاتی که خط وجود دارد، جلوگیری شود.

6 - اصول حفاظ گذاری ماشین ها:

حفاظ یا هر نوع وسیله ای که برای جلوگیری از خطرآفرینی ماشین ها ساخته می شود باید طبق اصول مهندسی، محکم، بادوام و چنان ساخته شده باشد که گویی قسمتی از خود ماشین را تشکیل می دهد. در غیر این صورت مطمئن نیستند و دائماً نیز نياز به تعمیرات پیدا میکنند.

حفاظ ها باید کلیه قسمت های خطرناک را بپوشانندو فضای کافی نیز دراطراف خود برای انجام عملیات ضروری باقی بگذارند. فاصله بیش از اندازه بین یک حفاظ و ماشین احتمال دسترسی به قسمت های خطرناک را افزایش می دهد در ضمن امکان کنترل ماشین ها، روغنکاری و سایر اعمال لازم را نیز باید مد نظر داشت.

حفاظ ها نباید مانعی برای  تولید باشند. چنان چه ماشین ها را از مرحله طراحی و ساخت ایمن بسازیم دیگر این مشکل پیش نخواهد آمد . اگر حفاظ ها مناسب باشنددرکارگرهم احساس ایمنی ایجاد می کند، کارها بخوبی انجام می شود و اشکالی در راه تولید به وجود نمی آید.

تعمیرات باید درنهایت ایمنی و به راحتی صورت گیرند.

 خفاظ های ثابت – این حفاظ ها باید محکم و مطمئن نصب شوند و فقط با وسایل خاص امکان جابجا کردن آنها وجود داشته باشد. این وسایل نیز با ید فقط در دسترس اشخاص مسؤول باشد. حفاظ های فلزی یکپارچه برای ماشین هایی که دیدن آنها ضرورت ندارد مانند قسمت تولید نیرو انتقال نیرو وحتی در بعضی موارد خود ماشین تولید کننده بسیار مناسب است . حفاظ های ثابت در برابر فشارها و ضربات مقاوم بوده و برای ماشین هایی که دارای لوله های شل میل لنگ ودوک هستند بسیار مناسب می باشند.

 حفاظ های درهم قفل شده- اغلب به دلایل مختلف لازم است به یک ماشین در حال توقف دسترسی باشد که چنان که دستگاه در حال کار باشد خطرناک خواهد بود.

  حفاظ های خودکار- نوعی حفاظ خودکار طراحی شده است که با کشیدن يا فشار دادن، عضوی از بدن را که در معرض خطر باشد محافظت می نمایدو از این ابداع به خصوص در دستگاه پرس کننده فلزات برش کاغذ یا پرس های تهیه آجر استفاده می شود. یک نوع دیگر حفاظ خودکار به وسیله یک اشعه نوری که به ناحیه خطر می تابد و به یک سلول فوتوالکتریک می رسد عمل می کنند.

  حفاظ های لغزنده – از این حفاظ درمقابل قسمت هایی از ماشین که درحال حرکت مداوم هستند و یا هر جا که یکی از شرایط  زیر برقرار باشد، استفاده می شوند:

الف- هر گاه عضوی از فرد وارد فضای بین قسمتهای خطرناک  ماشین شود. مثلاً در یک ماشین چاپ.

ب- هنگامی که امکان گیرافتادن درموارد موجود باشد. مثلاً درغلتک های مخلوط کن لاستیک سازی.

ج- در جایی که یک شخص ممکن است در اثر فشرده شدن به حفاظ مجروح شود.

د- درجایی که مدخل های تغذیه ماشین بزرگ ترازحد مجازباشد و مانع دخول انگشت یا دست شود. مثلاً در ماشین های اتوکشی یا خمیرسازی.

7 - کنترل های ماشین:

این ها اجزای حیاتی برای ایمنی ماشین هستند. تمام کنترل ها، اهرم ها، چرخ ها، دکمه ها، پدال ها،کلیدها باید به طور واضح و مناسب نصب شده و به راحتی قابل دسترسی باشند. آنها باید دارای علامت مخصوص بوده و عملکرد و کارشان مشخص باشد اهرم هایی که در جهات مختلف حرکت می کنند باید دارای قفل باشند تا در هر وضعی بتوان ان ها را قفل کرد. حرکات اهرم ها، دستگیرها یا چرخ ها در جهت پیش بینی شده و مورد نظر ضروری است.

8 - نقص ایمنی:

طراحی سیستم ایمنی یک ماشین باید طوری باشد که ماشین نتواند بدون حفاظ کارکند نقص درجریان برق یک حفاظ الکتریکی ممکن ات مورد توجه قرار نگیرد و ماشین بدون حفاظ کار میکند مثلاً درمواقعی که میکروسوئیچ ها به واسطه یک اختلال جزئی باز نیستند.

در جایی که از سیستم های هیدرولیکی یا پنوماتیک استفاده می شود می توان ترتیبی داد تا هروقت حفاظ کاملاً سرجای خودش نباشد ماشین از کار بیفتند.

9 - تعمیرات و نگهداری:

تمام حفاظ ها و اجزای ماشین که مرتبط با کار یک حفاظ هستند باید در فواصل معینی وبه طور کامل مورد بازرسی قرار گیرند. بخصوص درمورد قفل های داخلی  حفاظ ماشین ها و حفاظ های خودکار، بررسی دقیق قبل از به کار افتادن ماشین ها و بعداز هر تنظیم بسیار ضروری است.

اگر چه حفاظ ها را باید طوری طراحی کرد که به راحتی بتوان کارهایی نظیر روغن زنی، تعمیر، یا نظافت های جاری را روی ماشین با حفاظ انجام داد ، مع ذلک ممکن است نیاز به جابجایی آنها باشد، در این صورت حتما باید ماشین ها را متوقف کرد .

ایمنی ساختمان

 

 

(ایمنی ساختمان )

1- اصول ساختمانهای صنعتی:

برای طراحی ساختمانهای صنعتی آگاهی و آشنایی دقیق ازعملیات کارخانه ای که درآن احداث خواهد شد از شروط اساسی طراحی ساختمان آن است :

سطوح مورد نیاز فضاهای یک ساختمان صنعتی براساس فضای مورد احتیاج:

* ماشین آلات

* تولید سالانه

* تعدادکارگران و کارمندان شاغل

* انبارهای مورد نیاز

* رستوران

* آشپزخانه

* تأسیسات جنبی کارخانه و سریسهای مورد نیاز ( توالتها- دوشها- آسانسور- پله و...) و نهایتاً فضای سرکولاسیون مناسب با توجه به عملکرد کارخانه ، تعیین میگردد.

احتیاجات ویژه ای که در رابطه با ساختمانهای صنعتی از نظر بهداشت و سلامتی و رفاه کارگران و کارمندان آن مطرح میگردد، عبارتند از:

- حداکثر رطوبت مصنوعی

- سطوح روشنایی مورد نیاز

- تهویه مناسب

- دوشها و سرویسها

- رختشویخانه

- مجزا سازی بخش ماشین آلات

- خروجیهای فرار در مواقع آتش سوزی

- در نظز گرفتن حداقل فضای مورد نیاز افراد( معمولاً 11 متر مربع برای هر نفر)

- گرم سازی و خنک سازی هوای کارخانه

- تهیه آب آشامیدنی مورد نیاز

- حفاظت از تصادفات

- تأسیسات آتش نشانی

- بخش کمکهای اولیه

در طرح بندی بخشهای مختلف و عرض مسیرهای گذرگاهها با توجه به نوع ماشین آلات وفضای کار سیرکولاسیون مناسبی راباید درنظرداشت. فضاهای انبار – وسایل حمل و نقل و ماهیت کارخانه مشخص کننده تعداد طبقات آن میباشد و با توجه به این موارد ساختمان را یک طبقه – دو طبقه و يا بصورت ساختمان آشیانه ای احداث می نمایند ارتفاع بخشهای مختلف یک کارخانه با توجه به فونکسیون آن تعیین میگردد . در صورتیکه طراحی یک ساختمان صنعتی بطور صحیح و دقیق انجام شود. باعث ایجاد شرایط کاری مناسب و درنتیجه کارآیی بهتر و افزایش تولیدات کارخانه خواهد بود.

بطور معمول برای استفاده بهتر از نورآفتاب سیستم طراحی ساختمانهای صنعتی باید بصورتی باشد که طول آنها( جهت نورگیرها) به سمت شمال وجنوب قرارداده شود و درحقیقت بتواند از نور شمال وجنوب که مناسبتر است بهره گیرد، جهت توسعه درساختمانهای صنعتی را نیزهمواره بایستی در نظر گرفت.

درمورد پنجره های ساختمان های صنعتی باید سعی شود که نورمورد نیاز رابداخل ساختمان هدایت نماید. پنجره های فلزی با شیشه های شفاف سیم داد ارحجتر می باشند. ابعاد شیشه های پنجره ها در صنایع سنگین 20% متر مربع و در کارخانه های ساکت وکم سرو صدا 60% الی 80% مترمربع در نظر گرفته میشوند . بایستی سعی شود ⅓ سطح پنجره ها برای تهویه باز باشند.

2- مقررات حفاظتی ساختمان کارگاهها:

الف- عوامل اطمینان:

کلیه ساختمانهای دائمی و موقتی و مؤسساتی که مشمول مقررات قانون کارمي باشند باید از نقطه نظر ساختمانی واجد استحکام کامل بوده و در محاسبه پایه و سقف و  کفها رعایت نکات زیربشود:

1-     تحمل فشار ناشی از حداکثر بارها و اشیاء ثابت و متحرک.

2-     تحمل فشار ناشی از ریزش برف – باران- یخبندان – باد و طوفان.

3-     تحمل فشار ناشی از بارهای معلق.

4-  اتاقها ومحل کار دائم باید لاقل 3 مترازکف تا ازسقف ارتفاع داشته و فضای آن باید برای حداکثر اشخاص که درآن محل کار میکنند برای هر نفر12 متر مکعب کمتر نباشد.

ب- کف سازی:

- کف اطاقها و قسمتهائیکه محل عبور کارگران بوده ویا برای حمل و نقل مواد تخصیص داده شده بایستی صاف وهمواربوده وعاری ازحفره و سوراخ – برآمدگی ناشی از پوشش بی تناسب مجاری- میخ وپیچ و مهره و لوله – دریچه یا برآمدگی و برجستگی و هرگونه موانعی باشد که ممکن است موجب گیر کردن و یا لغزیدن اشخاص گردد.

- کف اطاقها و راهروها وپیاده روها نباید در شرایط عادی هیچگونه لغزندگی داشته باشد.

- محلهای رفت وآمد ، حمل و نقل مواد و همچنین جهت حرکت اصلی با علامت گذاری توسط رنگ مشخص  روی زمین معلوم و روشن باشد.

- کف کارگها بایستی قابل شستشو بوده و درمواردی که نوع کار موجب ریخته شدن آب در کف گردد بایستی شیب کافی داشته باشد که آبها را بسمت مجاری فاضل آب هدایت نمائید.

ج- پلکانها:

1- کلیه پلکانها- سکوها- و پاگردها باید استحکام کافی داشته باشد و تحمل فشارو سنگینی بارهای عادی را داشته باشد.

2- پلکانها و سکوهایی که ازمصالح مشبک ساخته شده اند ابعاد چشمه های آن نباید از 25 میلیمتر تجاوز نماید تا اشیاء متفرقه امکان سقوط از آنرا نداشته باشند.

3- طول پلکانها با استثنای سرویس یا امدادی نباید در هیچ مورد از90  سانتيمتر کمتر باشد.

4- اختلاف سطح بین دو پاگرد نباید هیچگاه از70/3 متر تجاوز کند.

5- غیرازپلکانهای سرویس یا امدادی عرض هر پایه بدون محاسبه حاشیه یا برآمدگی آن نباید از 33 سانتیمترکمتر باشد و ارتفاع پله  بین14 تا 29  سانتیمتر خواهد بود.

6- کلیه پلکانها بایستی از طرف پرتگاه بوسیله نرده های مخصوص پلکان حفاظت شوند.

 

 

3 - آیین نامه ومقررات حفاظتی ساختمان کارگاهها :

16003 ماده 3 : اتاقها و محل دائم باید لااقل 3 متر از کف تا سقف ارتفاع داشته و فضای آن برای حداکثر اشخاصی که درآن محل کار میکنند برای هر نفر 12 متر مکعب کمتر نباشد.

تبصره 1 : درمحاسبه متر مکعب فضا، حجم اشغال شده بابت اثاثیه ماشین الات ومواد ولوازم چیزی کسر نمی گردد.

تبصره 2: درساختمانهائیکه ارتفاع هر طبقه ازفضای کار از 4 متر متجاوز باشد برای محاسبه حجم لازم فقط تا ارتفاع 4مترمنظور ومحاسبه میگردد.

16004: در فضای کارگاه نصب ماشین آلات و يا قراردادن اشیاء و محصولات نباید مزاحمتی برای عبور و مرور یا کارگران ایجاد نماید.

16007 ماده 7: کف اتاقها و راهروها و پیاده روها نباید در شرایط عادی هیچگونه لغزندگی داشته و یا ازمصالحی ساخته و یا از موادی اندود شده باشند که در نتیجه رفت و آمد ایجاد ناراحتی و گردو خاک و سائیدگی و درنتیجه لغزندگی ایجاد شود.

16009 ماده9: کف کارگاهها بایستی قابل شستشو بوده ودر مواردی که نوع کار موجب ریخته شدن آب در کف گردد بایستی شیب مناسب داشته باشد که آبها را بسمت مجاری فاضلاب هدایت نماید.

16028 ماده28: عرض پلکانها به استثنای پلکانهای سرویس يا امدادی نباید در هیچ مورد از 90 سانتیمتر کمتر باشد.

16130 ماده 130: برای کارگرانی که درخارج از سالنها و درمحوطه کارخانه و اطراف ساختمانها ( در فضای آزاد) مشغول کار هستند می بایستی حفاظ و سایبان پیش بینی شود.

16131 ماده131: قسمتهای روباز و اطراف کارخاه که عنوان حیاط دارد باید همیشه طوری ساخته شود که آب درکف آن نماند وگل نشود و همیشه اوقات نظیف وتمیز باشد تارفت و آمد به ساختمانهای کارخانه وحمل ونقل مواد وتجهیزات مختلف آنها بسهولت صورت گیرد.

16133 ماده 133: چنانچه در صحن کارخانه گودال مانند: چاله ، حفره وچاه و نهر وجود داشته باشد بایدروی دهانه آنها با وسایل محکم و اطمینان بخش مستود گردد یا اطراف آنها نرده محکمی نصب شود.

16165 ماده165: حداقل عرض گذرهای بین ماشین آلات تأسیسات و یا انبوه مواد درکارگاهها 60 سانتیمتر است.

 

چکلیست مربوط به ایمنی ساختمان

آیا برای هر کارگرحداقل 12 متر مکعب فضا درنظر گرفته شده است؟

آیا دیواره ها وکف و سقف طوری طراحی شده که از رطوبت وگرما و سرما جلوگیری کند؟

آیا کف کارگاه هموارو بدون حفره است؟

آیا کف کارگاه طوری طراحی شده که قابل شستشو باشد؟

آیا کف کارگاه موجب  لغزیدن کارگران می شود؟

آیا محل هایی را که دارای دریچه هایی درکف است بوسیله در پوششهای پوشیده شده است که کارگربه داخل آن سقوط نکند؟

آیا دستگیره پوشش دهانه ها به سمت بیرون قرار ندارد؟

آیا در اطراف دهانه ها نرده كه ارتفاع ان 90 سانتيمتر است قرار دارد ؟

آیا حداقل عرض پلکان عمومی 120 است؟

آیا در سقف کارگاه حداقل ارتفاع 3 رعایت شده است؟

آیا در کارگاه ها به اندازه کافی در و پنجره برای ورود نور وجود دارد؟

آیا در اطراف پلکانهایی که بیش از 4 پله دارند در طرف باز آن نرده محکم نصب شده است؟

آیا درهای خروج اضطراری برای مواقع خطر در نظر گرفته شده است؟

آیا از علائم و راهنما در محیط کارگاه برای جلوگیری از خطر استفاده شده است؟

روش اجرایی مداخلات ارگونومی در سیستم کار

( روش اجرایی مداخلات ارگونومی در سیستم کار)

1- هدف

هدف از تدوین این روش اجرایی ایجاد ساز و کاری برای مداخله ارگونومی در طراحی ها، طراحی های مجدد و سیستم های کار در جهت حفاظت ازایمنی و بهداشت کارکنان ونیز افزایش بازدهی وبهره وری می باشد.

2- دامنه

دامنه کاربرد این روش اجرایی همه کارگاهها و تمامی امور مرتبط می باشد.

3-مراجع

1- آیین نامه های حفاظتی و بهداشت وزارت کار وزارت بهداشت

4- تعاریف

4-1 سیستم کار: ترکیبی ازافرادوتجهیزات کاری است که درفرایند کارباهم همکاری نموده و وظیفه معینی را درفضای کار و درمحیط کار تحت شرایطی که ماهیت کارتعیین می کند، انجام می دهند.

4-2 وظیفه: نتیجه مورد نظر از سیستم کار

4-3 تجهیزات کار: ابزار، ماشین آلات، وسائط نقلیه، میز و صندلی، تجهیزات ودیگراجزاء مورد استفاده در سیستم کار

4-4 فرایند کار: توالی زمانی و مکانی کنش و واکنش  انسان، تجهیزات، مواد، انرژی و اطلاعات دردرون سیستم کار

4-5 فضای کار : حجمی که در سیستم کار به یک یا چند شخص برای انجام وظیفه اختصاص داده شده است .

4-6 محیط کار: عوامل فیزیکی، شیمیایی، اجتماعی و فرهنگی  که فضای فرد را احاطه نمود است.

4-7 فشار کاری: مجموع شرایط خارجی وخواسته ها درسیستم کارکه درجهت برهم زدن وضعیت فیزیولوژیکی و روانی فرد عمل می کند.

4-8 خستگی ناشی از کار: تظاهر عمومی یا موضعی ناشی از کار که کاملاً با استراحت بهبودی حاصل نموده و آسیب دایمی به بدن نمی زند.

5- اقدامات

شرکتها جهت براورده سازی اهداف این روش اجرایی، نسبت به ایجاد امکان مداخله ارگونومی در کار تمام واحدهایی که با طراحی یا طراحی مجدد یا ارزیابی فضای کار، تجهیزات کار، محیط کار و فرایند کار، اقدام می نمایند. این واحدها پیش از نهایی شدن طرح هایشان ، باید شواهد عینی دال بر برآورده شدن الزامات ذیل، ارئه نمایند:

5-1 طراحی براساس ابعاد بدن: درطراحی فضای کار و تجهیزات باید محدودیت های ابعاد بدن و فرایند کار مورد توجه قرار گیرد و فضای کار بایستی با اپراتور تطابق داشته باشد به ویژه:

الف- ارتفاع سطح کار باید با ابعاد بدن کاربر و نوع کار مطابقت داشته، سطح صندلی ومیز کار باید طوری طراحی شود که شرایط بدنی مطلوب را فراهم آورد. برای مثال تنه به صورت راست وکشیده باشد، وزن بدن را به خوبی تحمل کند، آرنج ها در کنار بدن و ساعد تقریباً افقی باشد.

ب- ترتیب وطریقه نشستن باید با ویژگی های فیزیولوژیکی و آناتومیکی فرد تطابق داشته باشد.

ج- باید فضای کافی جهت حرکت بدن در نظر گرفته شود به ویژه برای بازوها، دستهاو پاها.

د- کنترل دستگاهها باید دردسترس قرار گیرند.

هـ - دستگیره ها باید متناسب با آناتومی دست باشد.

5-1-2 طراحی براساس وضعیت بدن، قدرت ماهیچه ای و حرکات بدن: طراحی پست کار باید طوری باشد که از تنش های غیر لازم یا بیش از حد برروی عضلات، مفاصل، رباط ها، دستگاه  تنفسی و قلبی و عروقی اجتناب گردد، قدرت و نیروی موردنیاز باید در محدوده فیزیولوژیکی مطلوب باشد. حرکات بدن باید دارای آهنگ طبیعی باشند. وضعیت بدن، فعالیت قدرتی و حرکت بدن باید با یکدیگرهماهنگی داشته باشند . در مورد حرکت بدن رعایت نکات زیر ضروری است:

الف- کاربد باید بتواند نشستن و ایستادن راانتخاب کند. اگر یکی از این وضعیت ها باید انتخاب شوند معمولاً نشستن بر ایستادن اولویت دارد. ایستادن هم ممکن است در جریان کار ضروری شود.

ب- اگر فشار زیادی باید به ماهیچه ها وارد شود زنجیره نیرو یا مسیر چرخش بدن باید ساده وکوتاه باشد تا بدن در وضعیتی مناسب قرار گیرد.

ج- وضعیت بدن نباید طوری باشد که سبب تنش ثابت و مداوم ماهیچه ها شود. باید بدن قادر باشد تا حد امکان وضعیت خود را تغییر دهد.

* درمورد کار ماهیچه ها باید موارد ذیل در اولویت قرار گیرند:

الف- نیروی مورد نیاز برای کار باید با اقلیت های فیزیکی کارگر مطابقت داشته باشد.

ب- ماهیچه ها باید به اندازه کافی برای انجام کارهای سنگین قوی باشند، اگر نیروی بیشتری مورد نیاز است باید از نیروی کمکی دیگر سیستم کار استفاده شود.

ج- باید از تداوم فشار به ماهیچه ها اجتناب نمود.

* در مورد حرکات بدن موارد زیرباید مورد توجه قرار گیرند:

الف- تعادل مطلوب در حرکات بدن برقرار گردد. تحرک بر ثبات و بی تحرکی اولویت دارد.

ب- دامنه، قدرت و سرعت حرکات بایستی در چند جهت قابل تطبیق باشد.

ج- حرکاتی که احتیاج به دقت فراوان دارند نباید نیاز به قدرت ماهیچه ای قابل توجه داشته باشند.

د- انجام و توالی حرکات باید به وسیله وسایل کمک دهنده تسهیل گردد.

5-1-3 طراحی سیگنالها، نشانگرها و کنترلها

* سیگنالها و نشانگر ها: باید طوری انتخاب، طراحی و چیده شووند که با ویژگی های ادراک آدمی سازگار باشند بویژه:

الف- ماهیت و تعداد سیگنالها و نشانگرها باید با ویژگیهای اطلاعات سازگار باشند.

ب- به منظور دریافت اطلاعات صحیح درمواردی که نشانگرها به صورت شماره ای هستند باید جایی قرارگیرند که به راحتی وسهولت قابل رویت باشند. ترتیب قرارگرفتن انها ممکن است براساس

فرایند فنی مورد نیاز وی اهمیت تکراراستفاده ازکنترلها باشد. این موضوع می تواند با گروه بندی براساس نوع فرایند نوع اندازه گیری و غیره عملی شو.

ج- در فعالیتهای طولانی که مشاهده و کنترل جزو وظایف اصلی به حساب می آیند باید از اثرات نامطلوب شرایط ناشی از طراحی و ترتیب سیگنالها و نشانگرها که سبب صرف نیروی بیش از حد یا کمتر از حد توان می شود اجتناب کرد.

* کنترل ها فرمانها: باید طوری انتخاب و طراحی ونصب شوند که با ویژگیهای عضوی  از بدن که با آن سر و کار دارد(به ویژه با حرکت آنها) سازگار و متناسب باشد. مهارت ، دقت، سرعت و قدرت مورد نیاز نیز باید در نظر گرفته شوند بویژه:

الف- با توجه به ویژگی های انسانی که شامل واکنشهای عادتی و ذاتی است طرح و ترتییب قرار گرفتن کنترلها باید با وظیفه کنترل متناسب باشد.

ب- مسیر حرکت کنترلها و مقاومت آنها باید براساس وظیفه کنترل و اطلاعات بیومکانیکی آنترپومتریکی انتخاب شود.

ج- حرکت کنترلها واکنش تجهیزات و اطلاعات نشان داده شده برروی نشانگر باید به طور چند جانبه سازگار باشد.

د- عمل کنترلها باید به سادگی قابل تشخیص باشد تا ازهرگونه سردرگمی جلوگیری شود.

هـ- جایی که تعداد کنترلها بسیار زیاداست ترتیب قرار گرفتن آنها باید به گونه ای باشد تا از بروز ابهام اشتباه جلوگیری شود تا ایمنی و عملکرد سریع را تضمین نماید.

5-2 طراحی محیط کار:

محیط کار باید به طریقی طراحی و حفظ شود که عوامل فیزیکی ، شیمیایی هیچگونه تأثیر نامطلوب و مخربی برافراد نداشته باشد و سلامتی آنها ظرفیت و امادگی انجام  کار آنها را تضمین نماید. بسته به سیستم کار توجه به نکات زیر ضروری است:

الف- ابعاد محیط کار( سازماندهی کلی، فضای کار تردد) باید کافی باشد.

ب- وضعیت حرارتی در محیط کار باید توجه به شرایط آب وهوای محلی و با توجه به نکات زیر تنظیم گردد:

درجه حرارت، رطوبت هوا، سرعت هوا، گرمای تشعشعی، شدت کار فیزیکی ، خصوصیات لباس، تجهیزات کار و وسایل حفاظتی ویژه:

ج- روشنایی باید به گونه ای باشد که شرایط بهینه را با توجه به نوع کاربرای حس بینایی فراهم آورد. بعلاوه نکاتی چون درخشندگی ،رنگ، توزیع نور،عدم وجود یا احتمال خیرگی وانعکاس مطلوب،تباین درخشندگی و رنگ و سن اپراتورمد نظر قرار گید.

د- صدا درمحیط کارباید طوری باشد که از اثرات نامطلوب صدای حاصل از منابع داخلی و خارجی

جلوگیری به عمل آید، در این خصوص باید به امکان دریافت سیگنالهای صوتی ویژه توسط اپراتور ( مثلاً هشدار دستگاه) و عدم مزاحمت صدا برای محاوره و ارتباط کلامی نیز توجه نمود.

هـ- ارتعاش و ضرباتی که به فرد منتقل می شود نباید به حدی برسد که موجب تخریب فیزیکی، واکنشهای فیزیولوژیکی ، پاتولوژیکی یا اختلالات دستگاه حسی گردد.

و- از مواجهه کارگران با مواد خطرناک و تشعشات مضر باید جلوگیری شود.

ز- درمورد کاردرفضاهای بازباید حفاظت لازم در مقابل اثرات نامطلوب جوی نظیر گرما، سرما، باد، باران، برف ویخ پيش بینی گردد.

5-3 طراحی فرایندکار:

طراحی فرایند کار باید بهداشت و ایمنی کارگر را حفظ نموده و ویژگی های منفی زیررا دربر نداشته باشد:

-         کار اضافی و بیش از حد فیزیکی یا فکری موجب بروزخستگی و نهایتاً افت کیفیت یابروز حادثه و عارضه می گردد . بر عکس کم بودن کار موجب بروز احساس یکنواختی شده و هوشیاری را کاهش می دهد.

-         علاوه بر عوامل ذکر شده در بندهای 5-1 و 5-2 ماهیت شغل و تکرارآن حین فرایندکار در فشارهای فیزیکی و فیزیولوژیکی کارگر تأثیر بسیار زیادی دارد . در این مورد توجه به اجرای چندین روش بهبود کیفیت فرایند به شرح زیر ضروری است.

الف- به کارگرفتن یک کارگر برای چندین کار مشابه به جای استفاده از چندین کار( توسعه کار)

ب- به کار گرفتن یک کارگر برای انجام کارهای مختلف به جای استفاده از چندین کارگر . برای مثال واگذاردن وظیفه مونتاژ، کنترل کیفیت ونیزجدا نمودن قطعه های معیوب به یک کارگر ( غنی کردن کار)

ج- تغییر فعالیت، نظیر گردش داوطلبانه کار در بین کارگران خط مونتاژ یا گروهی از کارگران که به صورت تیمی کار میکنند.

د- پیش بینی و سازماندهی استراحتهای معمولی و اضافی

هـ - تغییر هوشیاری و ظرفیت کاری در طول شب وروز

و- اختلاف حجم کاری در میان کارگرها و تغییرآن با سن

ز- پیشرفت فردی

5-4 نحوه مداخله:

هریک از واحدهای شرکت که کار طراحی یا طراحی مجدد فضای کار، تجهیزات کار، محیط کار فرایند کار را انجام میدهد باید پیش از نهایی شدن آن، پس از تکمیل فرم ارزیابی مداخلات ارگونومی در سیستم های کار، هر دو را جهت اعلام نظر به قسمت حفاظت فنی و بهداشت کار تسلیم نماید . این قسمت پس ازبررسی مستندات، نتیجه ارزیابی خود به اضافه اصلاحات مورد نیاز و سوابق و مراجع آن را جهت نهایی شدن طرح به امور مربوطه بازمی گرداند.

5-5 مداخلات ارگونومی در تدارکات:

مداخلات ذکر شده در این روش اجرایی باید به هنگام واحدهای پیشنهاد دهنده طرح ضمیمه در خواست های خرید گردد.

6- مستندات:

6-1 فرم ارزیابی مداخلات ارگونومیک در سیستم های کار.

روش اجرایی برنامه حفاظت شنوایی

 

( روش اجرایی برنامه حفاظت شنوایی)

1- هدف

هدف از تدوین این روش اجرایی حفاظت منابع انسانی در برابر عوارض سوء ناشی از صدا و نیز انطباق با قوانین ومقررات بهداشتی و حفاظتی می باشد.

2- دامنه

دامنه کاربرد این روش اجرایی همه کارگاهها و تمامی امور مرتبط می باشد.

3- مراجع

 3-1 روش اجرایی کنترل مدارک و داده ها به شمارهSC-QP-00

3-2 روش اجرایی اقدامات اصلاحی و پیشگیرانه به شمارهMA-QP-002

3-3 حدود تماس شغلی کمیته فنی بهداشت حرفه ای کشور

 4- تعاریف

4-1 دسیبل آ(dBA): ترازقرائت شده روی شبکه A صدا سنج در وضعیت slow  (آهسته) می باشد.

4-2 تغییر آستانه استاندارد(STS) : متوسط افت شنوایی به اندازه 10 دسیبل یا بیشتر در هریک از فرکانسهای 2000،3000، 4000، هرتز در هر یک از گوشها می باشد.

4-3 تراز اقدام: ترازی از صدا بر حسب دسیبل در کارگاههاست که آموزش ، مراقبت پزشکی، پایش و استفاده از وسایل حفاظت شنوایی را د رمورد افراد در معرض الزامی و اجباری می نماید.

4-4 ادیوگرام مبنا: ادیوگرامی است که حداکثر 6 ماه پس از نخستین تماس فرد با صدای بیش از صدای مجاز 85 دسیبل برای 8 ساعت یا اینکه در بدو استخدام او تهیه می شود.

 

5- اقدامات

در شرکت هر گاه که تراز صدا در کارگاه به تراز اقدام برسد اقدامات ذیل جهت انطباق با الزامات قانونی و حفاظت کارگران، انجام می شود.

5-1 پایش

الف- برنامه پایش به گونه ای تنظیم می شود که کارگرانی که گنجاندن آنها دربرنامه حفاظت شنوایی ضروری نیست، مستثنی می نماید و نیزامکان انتخاب صحیح لوازم حفاظت فردی راایجاد می نماید. دامنه صدای گنجانده شده در برنامه اندازه گیری همه صداهای پیوسته، متغیروضربه ای بالاتراز 85 تا 130 دسیبل می باشد.

ب- نتایج و شرایط اندازه گیری صدا باید درفرم گزارش اندازه گیری صدا به شماره HS-FO-32 ثبت و در قسمت حفاظت فنی نگهداری شود. پیش ازهراندازه گیری روزانه ‚ دستگاه ترازسنج صدا باید کالیبراسیون گردد.

ج- در مواردیکه انجام نمونه برداری واندازه گیری صدا به علت متحرک بودن کارگر یا تغییرات زیاد درترازصدا پایش محیطی با ترازسنج صدا امکان ناپذیر شود، ارزشهای نمونه برداری و اندازه گیری فردی (دوزیمتری) استفاده خواهد شد که نتایج و شرایط اندازه گیری درفرم اندازه گیری صدا به روش دوزیمتری به شماره HS-FO-33 ثبت ودرقسمت حفاظت فنی نگهداری می شود.

د- در مواردیکه بنا به عللی مانند تغیير در تولید ، فرایند ، تجهیزات یا کنترلها تماس با صدا به اندازه ای افزایش یابد که کارگران دیگری با ترازی بیش از ترازاقدام تماس یابند با اینکه میزان کاهش توسط وسایل حفاظتی برای انطباق با الزامات این روش کفایت نکند، برنامه پایش باید برقرار گردد.

5-2 مراقبت بهداشتی

الف- همه کارگرانی که مواجه آنها با صدای 85 دسیبل (آ) و حداقل 8 ساعت در روز می باشد براساس" دستورالعمل ارزیابی شنوایی کارگران آزمایش ادیومتری ( شنوایی سنجی) می شوند. نخستین آزمایش ادیومتری باید دست کم پس از 6 ماه مواجه با صدا بیش از« تراز اقدام» به عمل می آید. آزمایش ادیومتری باید توسط ادیولوژیست یا افرادی که صلاحیت کافی داشته باشند انجام شود. نخستین آزمایش ادیومتری این دسته افراد به عنوان« ادیوگرام مبنا» برای مقایسه ادیوگرامهای بعدی با آن مورد استفاده قرارخواهد گرفت. پس از اولین دوره حداقل بایستی سالی یکبارازاین دسته کارگران آزمایش ادیومتری به عمل آید.

ب- پس ازهرادیومتری ، نتیجه با«ادیوگرم» مبنا مقایسه می شود که آیا تغییرآستانه استاندارد(STS) رخ داده است یا خیر در صورت مثبت بودن پاسخ باید 15 روز بعد آزمایش دیگری برای حصول اطمینان ازاین امر انجام شود. سپس یک پزشک متخصص باید ادیوگرام را مرورو نیاز به ارزشیابی بیشتر را تشخیص داده وتوصیه نماید. در صورت محرز شدن افت شنوایی باید ظرف 20 روز موضوع کتباً به کارگر اطلاع و اقدامات زیر انجام شود.

1- کارگرانی که لوازم حفاظتی شنوایی استفاده نمی نمایند باید مشخص شوند، آموزش لازم در مورد این وسایل رادیده وملزم شوند که ازآنها استفاده نمایند.

2- کارگرانی که از این لوازم استفاده کرده اند بازآموزی شوند، و در صورت لزوم وسایل وسایل حفاظتی دیگری برای آنها فراهم شود که کاهش بیشتری را ایجاد نمایند.

در صورتیکه نتایج آزمایشهای تکمیلی نشان داد که تغییر آستانه استاندارد رخ نداده است، این امر بایدبه اطلاع کارگر برسد تا درصورت تمایل استفاده ازوسیله حفاظتی راموقتاً کنار بگذارد هنگامیکه وقوع یک تغییرآستانه استاندارد محرز شد یا در صورتیکه بهبودی در شنوایی حاصل شد ادیوگرام حاصله "ادیوگرام مبنا" تلقی خواهد گردید.

انتخاب وسیله حفاظتی شنوایی توسط کارشناس بهداشت حرفه ای و ایمنی و درچارچوب " روش اجرایی ارزیابی انتخاب و تدارک لوازم حفاظت فردی انجام خواهد گرفت.

5-3 آموزش

برای کارگرانی که با تراز صدای بیش 85 دسیبل (آ) برای 8 ساعت تماس دارند باید برنامه آموزشی برگزار و به طريق مقتضی ازحضور آنها درآن، اطمینان حاصل نمود. این برنامه آموزشی باید دست کم سالی یکبار برای کارگرانی که در برنامه حفاظت شنوایی گنجانده شده اند تکرار شود و هر سال اطلاعات ارائه شده به روز شود. محتوی برنامه آموزشی مذکور باید به شرح ذیل باشد:

-         اثرات صدا روی شنوایی

-         هدف از به کارگیری لوازم حفاظت شنوایی، مزایا و معایب آن، میزان کاهش صدا توسط آن، راهنمای انتخاب ،استفاده صحیح ومراقبت ازآنها

-         هدف از آزمایشهای ادیومتری

 

 

5-4 محاسبات

با توجه به گوناگونی روشهای محاسبات تراز صدای واقعی ، قسمت حفاظت فنی و بهداشت کار باید بتواند ضمن ممیزیها، شواهد عینی دال بر نحوه انجام محاسبات را ارائه نماید.

5-5 کنترل فنی و اداری

هر جا که امکان کاهش صدای محیط کار از روشهای فنی مانند کاهش صدا در منبع جلوگیری از انتقال غیره باشد در صورت امکان، راه حل فنی اتخاذ می گردد. هم چنین پیش گرفتن کنترل اداری مانند گردش شغلی و غیره باید به عنوان مکمل برنامه حفاظت شنوایی مد نظر قرار گیرد.

6- مستندات

6-1 فرم اندازه گیری صدا در محیط کار به شماره HS-FO-32

6-2 فرم اندازه گیری صدا به روش دوریمتری به شمارهHS-FO-33

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

                  ( دستور العمل ارزیابی شنوایی کارگران)

1-    مرکز بهداشت موظف است ترتیبی اتخاذ نماید که پیش ازانجام آزمایش ادیومتری، در زمان مقتضی به افراد تحت آزمایش ابلاغ گردد که تا 14 ساعت پیش از ادیومتری در مواجهه با صداهای بلند و غیر طبیعی قرار نگیرند.

2-    ادیومتری باید با صوت خالص در فراکانسهای حداقل500-1000-2000-3000-4000-5000 هرتز انجام شود. این فرکانسها باید هر دو گوش اندازه گیری شود.

3-    محل انجام تست ادیومتریک باید تا حد امکان عاری از صدا یا ارتعاش بوده تراز صدا در هر اکتاوباند در اتاقک اندازه گیری، محلی که ادیومتری درآن انجام می شود نباید از مقادیر زیر بیشتر باشد:

فرکانس اکتا و باند(HZ)	500	1000	2000	3000	4000	8000
تراز صدا(dB)	5/21	5/29	5/34		42	45

 

4-    ادیوگرام رسم شده، باید دارای اطلاعات نام و شغل کارگر تاریخ ادیوگرام ،آخرین ارزیابی تماس شغلی کارگر با صدا باشد.

5-    برای ادیولوژیست، هنگام ارزیابی باید مدارکی مانند شرحی ازقوانین و مقررات کشوری مرتبط با صدا، ادیوگرام مبنا، اندازه گیری تراز صدای زمینه در محل اندازه گیری یا اتاقک ادیومتری، ارائه گردد  واین سوابق در محل مناسب و به روش مناسب نگهداری شود.

6-    سوابق آخرین کالیبراسیون ادیومتر مورد استفاده باید درمحل وجودداشته باشد( کمتر از یک سال آخرین کالیبراسیون آن گذاشته باشد) هم چنین ادیومتر باید هر روزه پیش از استفاده کالیبراسیون بیولوژیکی گردد.

7-    همه کارگرانی که بازخرید بازنشسته یا ازکار افتاده می شوند در صورتیکه در برنامه حفاظت شنوایی گنجانده شده و از آخرین ادیومتری آنها 6 ماه بیشتر گذشته باشد، باید پیش از مقطع رابطه با شرکت به انها طبق بند یک ابلاغ شده و ادیومتری گردند وادیوگرام آنها در سوابق نگهداری شود.

 

پوستر روش صحيح حمل بار