(تأمین اجتماعی در ایران)
فرستنده
غزاله طهوری(مهندس صنایع-ایمنی صنعتی)
بشر همواره در رویای سیطره بر زمان و مکان بوده است. او علم نجوم و ستاره شناسی را به کار می بندد تا آینده را پیش بینی کند. از کیمیاگران اکسیر جوانی می خواهد تا جاودان بماند. او در تصوراتش در زمان سفر می کند. قهرمان داستان هایش همواره بر حوادث غلبه می کنند و دست آخر پیروز از میدان خارج می شوند و این آرزوی قلبی اوست که همواره در امنیت کامل باشد و از حوادث به سلامت عبور کند. و همین آرزوست که در طول زمان منجر به شکل گیری "تأمین اجتماعی" می شود.
در حقیقت "تأمین اجتماعی" با هدف به حداقل رساندن تاثیر حوادث غیرقابل پیش بینی بر زندگی بشر به وجود آمد و در این میان "بیمه" به عنوان عصاره تامین اجتماعی نقشی اساسی را در این حیطه ایفا می کند. بیمه در مفهوم جبران خسارت زیان دیدگان در ایران سابقه ای طولانی دارد. به نقل از شاهنامه فردوسی ، به هنگام سلطنت بهرام گور ساسانی نوعی تامین اجتماعی وجود داشته است که زیان خسارت دیدگان از خزانه دولت جبران می شده. فردوسی در فصل «سخن گفتن بهرام گور به سرداران از داد» چنین می گوید:
گرایدون که باشد زیان از هوا نباشد کسی که بر هوا پادشا
چو جایی بپوشد زمین را ملخ برد سبزی کشتمندان به شخ
تو از گنج تاوان آن بازده به کشور ز فرموده آواز ده
این متن حاکی از وجود تأمین برای کشاورزان در مقابل حوادث جوی و زیان های ناشی از آفات کشاورزی در آن عهد بوده است و حکومت ساسانی موظف به جبران خسارت زیان دیدگان از محل خزانه بوده است. در این ارتباط نمونه های دیگری نیز در شاهنامه وجود دارد. [1]
عمده ترین تعریف بیمه بدین قرار است : « بیمه عقدی است که به موجب آن یک طرف تعهد می کند در ازاء پرداخت وجه یا وجوهی از طرف دیگر، در صورت وقوع یا بروز حادثه خسارت وارده بر او را جبران نموده و یا وجه معین بپردازد. متعهد را بیمه گر ، طرف تعهد را بیمه گذار ، وجهی را که بیمه گذار به بیمه گر می پردازد حق بیمه و آنچه را که بیمه می شود موضوع بیمه می نامند. قانون بیمه در ایران، در سال 1316 و در 36 ماده به تصویب رسید. همچنین بیمه مرکزی ایران در سال 1350 تأسیس شد. [1]
و نیز سازمان تأمين اجتماعي ایران يك سازمان بيمهگر اجتماعي است كه مأموريت اصلي آن پوشش كارگران مزد و حقوق بگير (به صورت اجباري) و صاحبان حرف و مشاغل آزاد (به صورت اختياري) است. جمعيت تحت پوشش اين سازمان، شامل حدود 1/7 ميليون نفر بيمه شده و نزديك به يك ميليون نفر مستمريبگير است كه با درنظر گرفتن افراد خانواده بيمهشدگان، جمعيت تحت پوشش اين سازمان براي خدمات درماني به بيش از 27 ميليون نفر ميرسد. براساس قانون، سازمان تأمين اجتماعي يك سازمان عمومي غيردولتي است كه بخش عمده منابع مالي آن از محل حق بيمهها (با مشاركت بيمه شده و كارفرما) تأمين ميشود و متكي به منابع دولتي نيست. به همين دليل، داراييها و سرمايههاي آن متعلق به اقشار تحت پوشش در نسلهاي متوالي است و قابل ادغام با هيچ يك از سازمانها و مؤسسات دولتي يا غيردولتي نمی باشد. تكيهگاه اصلي اين سازمان مشاركت سهجانبه كارفرمايان، بيمهشدگان و دولت در عرصههاي مختلف سياستگذاري، تصميمگيريهاي كلان و تأمين منابع مالي است. [2]
اصول و مباني بيمهگري اين سازمان باید به نحوي تنظيم شود كه بين اهداف اصلي آن با اهداف كلان نظام اقتصادي كشور همسويي وجود داشته باشد. زیرا از يك سو رونق فعاليتهاي توليدي و صنعتي موجب افزايش جمعيت تحت پوشش بيمه و تقويت منابع مالي اين سازمان ميشود و از سوي ديگر پوشش بيمهاي كارگران به افزايش اطمينان خاطر، ايجاد امنيت روحي و سلامت جسمي و در نهايت ارتقاي بهرهوري نيروي كار منجر ميگردد. همچنين همه عواملي كه فعاليتهاي اقتصادي و صنعتي را تحت تأثير قرار دهد بر منابع و مصارف سازمان تأمين اجتماعي نيز اثرگذار است. از جمله اين عوامل ميتوان به بحران بيكاري، افزايش نرخ سالمندي، بيثباتي در فعاليتهاي اقتصادي، افزايش حوادث و سوانح در كشور و رشد روزافزون هزينههاي درمان اشاره كرد. [2]
مهمترين تعهدات و خدمات سازمان تأمين اجتماعي بر مبناي قانون تأمين اجتماعي و مقررات مربوط به آن، به شرح زير است:
- حمايت در برابر حوادث، بيماريها و بارداري
- مستمري بازنشستگي ؛
- مستمري از كارافتادگي ؛
- مستمري بازماندگان ؛
- مقرري بيمه بيكاري ؛
- غرامت دستمزد ايام بيماري ؛
- غرامت دستمزد ايام بارداري ؛
- پرداخت هزينه وسايل كمك پزشكي ؛
- كمك هزينه ازدواج ؛
- كمك هزينه كفن و دفن. [2]
اما آنچه که امروز در کشور کمرنگ گردیده توجه به این نکته است که، امروزه "بیمه" و "پیشگیری" از حوادث چنان به هم گره خورده اند که جدا از هم پنداشتن این دو به مثابه نقض اصول اولیه تأمین اجتماعی است. به گونه ای که در برخی کشورها سازمان های تامین اجتماعی باید حفاظت از کارگران و جبران خسارات احتمالی را ضمانت کنند. این سازمان ها حتی گاهی آئین نامه هایی در زمینه ایمنی و پیشگیری از حوادث وضع می کنند که به عنوان استاندارد پذیرفته می شوند. در این میان نمی توان از نقش کلیدی سازمان های تأمین اجتماعی در کاهش فراوانی و شدت حوادث از طریق تعیین نرخ های تشویقی حق بیمه و کاهش مستمری های پرداختی برای کارگران ناقض قوانین ایمنی چشم پوشی کرد. این در حالی است که حقیقت جاری در کشوری چون ایران بر پایه انتقال ریسک ها و نه کنترل آنها شکل می گیرد. و این همان نقطه تفاوت تأمین اجتماعی در ایران با کشورهای توسعه یافته است. در حقیقت کم اهمیت انگاشتن امر "پیشگیری" از سوی سازمان های بیمه گذار و بیمه گر منجر شده که کارفرمایان پرداخت غرامت به حادثه دیدگان را به عنوان تنها وظیفه یک کارفرما در قبال کارگران در حیطه حوادث شغلی بپندارند و این هزینه را به عنوان جزء لاینفک تولید(هزینه های سربار) به حساب آورند. گویی اینکه پیشگیری از حوادث همچون پیش بینی زلزله امری غیرممکن است. حال این سؤال پیش می آید که آیا رنجی که فرد حادثه دیده و خانواده وی می کشند و یا خساراتی که واحدهای صنعتی به خاطر از دست دادن یک کارگر ماهر و باتجربه و آموزش دیده متحمل می شوند با پرداخت غرامت به کارگر آسیب دیده قابل جبران است؟ در این میان سازمان های بیمه گر می توانند بسیار مؤثر باشند. مطمئناً سازمان های بیمه گر از توان خود در تغییر نگرش افراد و صنعتگران در ایجاد فرهنگ ایمنی و پیشگیری از طریق وضع قوانین سخت گیرانه و به کار گماردن بازرسان متخصص و متعهد آگاهند.
فراموش نکنیم در حالیکه تأمین اجتماعی در سطح جهانی در حال جایگزین کردن مفهوم "خطر اجتماعی" به جای "صدمات شغلی" است ما در ایران هنوز در زمینه اجرایی کردن رسالت "پیشگیری" در ارتباط با "صدمات شغلی" با مشکل مواجه هستیم.
منابع:
- کلیات و اصول بیمه های بازرگانی.تدوین عباس گلچینیان.انتشارات شرکت سهامی بیمه البرز.1385
- http://www2.tamin.org.ir:6060/c/portal_public/layout?p_l_id=1.11
باسپاس فراوان از خانم طهوری
